Na pierwszy rzut oka łatwo się pomylić. Czarno-białe upierzenie, krótki dziób, sposób poruszania się i sposób nurkowania – wszystko to sprawia, że alka przypomina pingwina. Wielu turystów, którzy po raz pierwszy zobaczą ten ptak na północy Europy, jest przekonanych, że mają do czynienia z kuzynem słynnych mieszkańców Antarktydy. Jednak mimo łudzącego podobieństwa, alka i pingwin to zupełnie różne ptaki. Ich podobieństwo to przykład tzw. ewolucji zbieżnej – zjawiska, w którym dwa gatunki, żyjące w podobnych warunkach, wykształcają podobne cechy, choć wcale nie są ze sobą blisko spokrewnione.
Alki, w tym najbardziej znana alka zwyczajna (Alca torda), to niezwykłe ptaki morskie półkuli północnej, które potrafią nie tylko świetnie pływać, ale też latać. Co więcej, ich sposób życia i wygląd są wynikiem przystosowania do surowych warunków oceanicznych. Warto więc przyjrzeć się im bliżej i odpowiedzieć raz na zawsze – czy alka to pingwin, czy może zupełnie inny ptak o podobnych zwyczajach?
Czym są alki?
Alki to grupa morskich ptaków z rodziny alkowatych (Alcidae), zaliczanych do rzędu siewkowych (Charadriiformes). Do tej samej grupy należą również inne znane gatunki, takie jak alka krzywonosa (Alca torda), maskonur (Fratercula arctica) czy nurzyk zwyczajny (Uria aalge). Choć wszystkie różnią się wyglądem i wielkością, łączy je kilka charakterystycznych cech: doskonała umiejętność nurkowania, krępe ciało, krótkie skrzydła i czarno-białe ubarwienie.
Najbardziej rozpoznawalnym przedstawicielem tej rodziny jest alka zwyczajna, znana też pod nazwą Alca torda. Dorasta do około 40 cm długości, waży od 600 do 800 gramów i ma wyraźnie spłaszczony dziób, który jest jednym z jej znaków rozpoznawczych. W sezonie lęgowym dziób alki przybiera intensywnie czarny kolor z białymi prążkami, co dodaje jej wyjątkowego wyglądu.
Alki, w przeciwieństwie do pingwinów, są ptakami latającymi. Potrafią też świetnie nurkować, wykorzystując swoje skrzydła jako napęd pod wodą – bardzo podobnie jak pingwiny. Dzięki temu mogą polować na ryby, skorupiaki i drobne mięczaki, które stanowią podstawę ich diety.
Co ciekawe, w historii istniał gatunek, który jeszcze bardziej przypominał pingwina – alka olbrzymia (Pinguinus impennis). Była to jedyna nielotna alka, która żyła na północy Atlantyku, m.in. w rejonach Islandii, Grenlandii i Nowej Fundlandii. Niestety, gatunek ten został całkowicie wytępiony przez człowieka w XIX wieku ze względu na polowania dla mięsa i piór.
Gdzie żyje alka?
Alki, w tym alka zwyczajna (Alca torda) i alka krzywonosa, zamieszkują północną półkulę Ziemi, w szczególności zimne i umiarkowane strefy północnego Atlantyku oraz Oceanu Arktycznego. Można je spotkać na wybrzeżach Europy, Ameryki Północnej, Grenlandii i Islandii. W Polsce pojawiają się sporadycznie, głównie na Bałtyku, zwłaszcza w okresie migracji.
Ich naturalne środowisko to klifowe wybrzeża i skaliste wyspy, gdzie gniazdują w koloniach liczących setki, a czasem nawet tysiące osobników. Podczas okresu lęgowego, alki budują gniazda w szczelinach skał lub na półkach skalnych, często w miejscach trudno dostępnych dla drapieżników. Składają zazwyczaj tylko jedno jajo rocznie, a oboje rodzice opiekują się pisklęciem.
Poza sezonem rozrodczym większość alk spędza życie na otwartym morzu. Tam polują, odpoczywają i potrafią przebywać bardzo duże odległości w poszukiwaniu pożywienia. Ich ciało doskonale przystosowało się do życia na wodzie – mają gęste, tłuste upierzenie chroniące przed zimnem i wodoodporne pióra.
Warto dodać, że alka zwyczajna (Alca torda) jest uznawana za gatunek najmniejszej troski (LC) według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN), ale w niektórych rejonach liczba tych ptaków spada. Zagrażają im zanieczyszczenia wód, połowy ryb (ograniczające dostęp do pożywienia) i ocieplenie klimatu, które zmienia warunki ich naturalnego środowiska.
Czy alki mogą latać?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań – czy alka potrafi latać? Wiele osób myśli, że skoro wygląda jak pingwin i tak samo nurkuje, to nie może się wznosić w powietrze. To jednak błędne przekonanie.
Alki, w tym alka zwyczajna (Alca torda), alka krzywonosa czy maskonur, mogą latać, choć ich lot wygląda inaczej niż u typowych ptaków morskich. Mają krótkie, ale bardzo silne skrzydła, które muszą poruszać się niezwykle szybko, by unieść ciało w powietrze. Ich lot jest głośny, intensywny i często nisko nad wodą, co sprawia, że z daleka przypomina „machanie” skrzydłami w panice. W rzeczywistości to efekt ich budowy – skrzydła są przystosowane zarówno do latania, jak i do pływania pod wodą, co stanowi kompromis między dwiema funkcjami.
Dla porównania, pingwiny całkowicie utraciły zdolność lotu w wyniku ewolucji, ale zyskały perfekcyjną umiejętność pływania. Alki natomiast zachowały oba talenty, choć kosztem pewnej nieporadności na lądzie i w powietrzu.
Pod wodą alki są prawdziwymi mistrzami. Potrafią zanurzyć się nawet na 30–40 metrów głębokości i pozostawać tam przez kilkadziesiąt sekund. Poruszają skrzydłami tak samo jak pingwiny, a ich ciało jest opływowe, co pozwala na szybkie i zwrotne ruchy w pogoni za rybami.
Ciekawostki o alkach
- Alka zwyczajna (Alca torda) to symboliczny „pingwin północy” – w wielu językach potocznie nazywana jest nawet „auk” lub „razorbill”, co odnosi się do jej charakterystycznego dzioba.
- Alka krzywonosa wyróżnia się pięknym, zakrzywionym dziobem, który w sezonie lęgowym nabiera pomarańczowego odcienia.
- Alki tworzą długotrwałe pary i są wierne partnerowi przez wiele sezonów.
- Młode alk opuszczają gniazdo już po kilku tygodniach, często zanim nauczą się latać – skaczą wtedy ze skał prosto do morza, gdzie czeka na nie ojciec, by pomóc im przeżyć pierwsze dni życia.
- W przeszłości alka olbrzymia (Pinguinus impennis) była inspiracją do nazwy „pingwin” – zanim Europejczycy odkryli prawdziwe pingwiny na południu, właśnie ten północny ptak nosił tę nazwę.
Czy alka to pingwin?
Nie, alka to nie pingwin, choć oba ptaki mają wiele wspólnych cech wizualnych. Alka, w tym alka zwyczajna (Alca torda) i alka krzywonosa, to ptak latający, występujący na północy, natomiast pingwiny są nielotami z półkuli południowej. Łączy je podobny sposób życia i środowisko – morze, chłodne rejony i dieta oparta na rybach – ale różni pochodzenie ewolucyjne i przystosowania.
Można więc powiedzieć, że alka to „pingwin Arktyki”, ale tylko z wyglądu. To wyjątkowy ptak, który zachwyca swoją zwinnością pod wodą, zdolnością do latania i odpornością na trudne warunki północnych mórz. Jeśli więc kiedykolwiek zobaczysz na klifie czarno-białego ptaka z masywnym dziobem – nie pomyl go z pingwinem. To alka – jeden z najbardziej fascynujących mieszkańców zimnych wód północy.
Źródło: www.cafeanimal.pl
